HASTALIKLARA KARŞI VUCUDU DİRENÇLİ HALE GETİRMEK PEKİ COVİD-19 BULAŞMADAN ÖNCE DAHA DİRENÇLİ HALE GELEBİLİR MİYİZ?

Covid- 19 salgınına karşı bireysel olarak yapılabilecekler iki temel başlık altında toplanabilir.
1) Bulaşı önlemek ya da olabildiğince geciktirmek
2) Bulaşın kaçınılmaz olduğu bir varsayımda bedeni bu hastalığa karşı daha dirençli hale getirmek

Bu yazının konusu ikinci madde.

Kişi kendisini COVİD-19 hastalığına karşı daha dirençli hale getirebilir mi?
(Bu yazının kapsamı hastalığa karşı savunma hücrelerinin direnci değil hastalık oluşmuş kişide bedenin kapasitesi üzerinedir.  Genel olarak savunma hücrelerini direncini artırma konusu başka bir yazıda ele alınacaktır)

Bu salgın ve hastalıkla ilgili bilgi dağarcığı her gün artıyor ancak henüz bir çok konu net değil. Bu nedenle sorduğumuz soruların henüz net cevabını alamıyoruz.
Ama yavaş yavaş bazı bilgiler yaklaşımlar oluşmaya başlıyor.
COVİD + bir kişi için hastalığın dercesine göre bir takım ilaçlar tedavi protokolleri oluşmaya başladı. Bu konuda sağlık çalışanları, bilim insanları yoğun gayret içindeler. Bu yazıda ise ben tıbbi tedavi dışında insanların kendisini bu hastalığa karşı nasıl kuvvetli hale getirebilir sorusunu yanıtlamaya çalışacağım.

Hastalık daha çok solunum yetmezliği ile kişileri ağır klinik tablolara sürüklüyor. Kişinin kalp akciğer kapasitesi güçlü ise bu hastalığı atlatma ihtimali yükseliyor. Vücudun hastalığa karşı oluşturduğu savunma mekanizmaları ve virüsün yayılması özellikle akciğerde iltihaplanma (zature) ile sonuçlanıyor. İlerleyen süreçte bir şekilde vücut bu hastalığı sınırlamayı başarabiliyor. Ancak bazı kişiler bu sınırlanma evresine gelmeden önce özellikle solunum yetmezliğine bağlı nedenlerle ölüyor. Gençlerde kalp akciğer kapasitesinin daha güçlü olması muhtemelen daha az ölümcül vaka ile sonuçlanmasını sağlıyor.  Uzun süredir spor yapıyor olmanın bu hastalıkta koruyucu olacağını gösteren bulgular var. O halde bedenimizi kalp akciğer kapasitesini artıran egzersizlerle güçlendirmeliyiz. Olası enfeksiyon durumunda daha kuvvetli olmamızı sağlayacaktır. Bu günlerde evde kalındığına göre ev içi kardiyo sporları yapılması kişiyi kuvvetlendirecektir. Bunu ihmal etmemek gerekir. Evde geçirilen her günün yarım saat bir saatini kardiyo egzersizi ile geçirmek büyük fayda sağlayabilir.

(İlginç bu blog kalp sağlığı için yapmıştım daha önceki yazılarda hep kalp sağlığı ile ilgili önerilerde bulunuyordum ta ki bu salgın ortaya çıkana kadar. Kalp sağlığı için yazdığım onca yazıda da hep günlük kardiyo sporunuzu eksik etmeyin diyordum. Yine aynı yere geldik)

Sağlıkla kalın
ve Şimdilik bir süre evde kalın
Salgın Sonrasında birlikte maratonlara katılırız.
Dr. Deniz Demirci

VIRAL HASTALIKLAR, BULAŞ HASTALIK OLUŞUMU, VİRÜS YÜKÜ ÜZERİNE

Viral ya da mikroorganizmalara bağlı gelişen hastalıklar alınan mikroorganizma yüküne bağlıdır. Bağzı mikroorganizmalar çok az sayıda bazıları ise çok yüksek sayıda bulaş durumunda hastalık yapabilirler. COVİD-19  için bu sayı zamanla daha net ortaya çıkacaktır. Ama genel olarak bir virüs yükü kavramını biliyor olmalıyız. Buna göre önlem almalıyız.
Virüs yükü: İlgili virüsün bulaşan miktarı
Hastalık yapan en az virüs miktarı: Bir virüsün ortalama bir kişide hastalık yaptığı ortalama sayı.

Bir kişinin viral bir hastalığı oluşması için o virüse maruziyeti ve kişinin direnç seviyesini geçen miktarda virüs ile karşılaşması gerekir.
Virüse maruziyet COVİD için temelde hasta kişilerle yakın temas ile gerçekleşiyor. Hastalık belirtisi vermeyen taşıyıcı kişilerle de bu bulaş söz konusu. Ancak kişinin solunum yolu sekresyonları ile bulaştığı için semptomsuz bir kişide iyi hijen koşullarına dikkat ediyor ise bu sekresyonların çevreye pek fazla yayılması beklenmez. Ama hasta kişiler öksürerek, aksırarak bu virüsleri çevreye yaymaktadır.
Kişinin alacağı virüs miktarı hasta kişi ile ne kadar yakın ve ne kadar uzun temas ettiği ile ilişkili. Bu temasın en aza indirilmesinde fayda var. Kişiden uzak almak ya da yakın olmak gerekiyor ise süreyi kısa tutmak.

Alınan virüs miktarını (yükünü ) düşük tutmak önemli. Hastalık oluşması için bir diğer nokta virüs yükünün kişinin hastalıklara karşı koruyuculuk gösteren direncini geçmesi gerekir. Bu durumda direncin artırılması kişinin hastalık ihtimalini azaltacaktır.
Vucut direncini artıran konuları daha önce yazmıştım ( Sağlıklı beslenme, Düzenli Eğzersiz, Düzenli uyku kanıtlanmış olanlar bunlar)

Sağlıkla Kalın
 Sağlıklı kalın

SALGIN MATEMATİĞİ ÜZERİNE BİR DENEME YAZISI, SALGIN ODAKLARI TEORİK YAYILIM HIZI ÖNLEM YÖNTEMİ

 Korona virüs salgını maalesef hızlı bir şekilde ülkemizde yayılıyor. Tüm dünyada yapılan ortak hata sadece hasta enfekte kişileri tespit ve tedaviye yönelinmesi.  Güney Kore gibi taşıyıcı semptomsuz kişileri tespit etmeye yönelik yaklaşımlarda geliştiren ülkeler var. Bu ülkeler salgını daha iyi yavaşlatabiliyorlar. İtalya'nın bir kasabasında yapılan V0 çalışmasında kasabadaki tüm insanlar taranıyor ve % 70 oranında asemptomatik taşıyıcı saptanıyor. Bu kasabada salgın tamamen durdurulmuş durumda.
Bizde de tedavi ile birlikte eş zamanlı olarak toplum taraması yapılması odak yayılımların olduğu yerleşim yerleri tespit edilip izolasyonları sağlanmalı bu odak bölgelerdeki vakaların tamamını tespit edip hasta olmayan kişilerden uzaklaştırılması . Hasta kişilerin izolasyon altında iyileşmelerinin sağlanması gerekir.

SALGIN ODAĞI
Benim hesaplama ortalama bir kişinin t1 zamanda 4 kişiyi enfekte edeceği varsayımı üzerine.
Tanımlar:
V0 odağı başlatan kişi
UID (Undefined infekte person) TKİK (tanı konulmamış infekte kişi)
t zaman: enfekti bir kişinin en yakın çevresini enfekte edebileceği minimum süre
t1: V0 kişinin en yakın çevresini enfekte edebileceği minimum süre
t2 zaman ise V1 kişilerin en yakın çevresini enfekte edebileceği ya da V0 kişinin ikincil çevresini enfekte edeceği süre.
t zamanları bu mantık ile artıyor.

şekil 1 Odakların oluşumunu gösteriyor t 4 zamana kadar. Her t zaman artışında yeni vakalar eklenerek odak büyüyor.

Şekil 2 ) 14 günlük bir odak
Burada 14 gün boyunca hiç müdahele edilmemiş eşit etkilişim varsayımı ile bir odağın büyümesi şematize ediliyor. Yanda da yeni vaka ve toplam vaka artış grafiği mevcut .

Şekil 3) Kilim deseni Renklendirilmiş 14 günlük odak.
Her t zaman ayrı renklere boyanınca böyle bir desen oluşuyor. Burada önemli olan nokta odak içinde bireysel bir  ya da bir kaç kişinin tespit edilmesi karantinaya alınması ya da hastalık nedeniyle vefat etmesi sonucu değiştirmeyecektir. Çevresel etkileşim ve dışa doğru böyüme bu evrenin dışındaki nüfusa doğru ilerleyecektir.
Müdahele edilmez ise odaklar genişleyecek yeni odaklar oluşacaktır.
Şekil 4) kontrolsüz eş zamanlı bir çok odağın olduğu salgın
Bu büyük bir kilim oluşturyor. Herbiri aktif odak bu durumda salgının sonuçları ile baş etmek çok zor.
Yapılması gereken

Şekil 5) Çevrelenmiş. Dış evrenden izole edilmiş odak.
Burada salgın oluştaran bir bölge güvenli sınırlar içerisinde çevreleniyor.
Çevrelenen odak içerisinde enfekte ve enfekte olmayan kişiler var. Hızlı bir şekilde odak içindeki enfekte olmayan kişilerin tespiti tam izolasyonu aynı tamanda kesin enfekte olan kişilerin saptanması ve karantina sürece başlatıyor. Olası hastaların kesin sonuçlarına ulaşılıyor. Son olası enfekte hastanın kesin enfekte olduğu gün ve bu kişinin tam karantina sürecinden sonra 20 gün bekleniyor dış çevre izolasyonu kaldırılıyor. Dış çevrede başka odaklar var ise bu kez Bu söndürülmüş odak dış çevreden korunması için koruma kalkanına alınıyor.
 Mutlaka toplum içinde odakları saptayıcı davranmak gerekir. Toplum içinde var olak UID (TKİK Tanı konulmamış infekte kişilerin) tespitini sağlamak gerekir.
İzolasyonu belirsiz sınırsız ve kişilerin kararına bırakmak yeterli olmayacaktır. Sokağa çıkma yasakları bile bu konuda yeterli olmuyor. Odak bölgelerin tespit edilip o odağın söndürülmesine çalışılmasının halk sağlı açısından büyük faydası olacağını düşünüyorum.

COVID-19 CORONA VİRUS / JAPONYA ÖRNEĞİ / SALGINDAN KORUNMANIN YOLLARI ÜZERİNE

Bugünlerde yazılarım daha çok bu virüs salgını ile ilgili olmaya başladı. Doğal olarak koruyucu yaklaşım şu anda potansiyel korunulması gereken sorun bu olduğu için yazılarım da bu yönde oluyor.
Koronavirus salgınının artık tüm dünyaya yayılacağını söylemek basit bir öngörü olur.  Tespit edilmeyen çok az ülke kaldı.
Bu konuda Türkiye'de bilim kurulu ve Sağlık bakanlığı ortaklaşa etkin önlemler almaya çalışıyor. Şuana kadar başarılı bir şekilde götürdükleri ortada.
Sağlık Bakanının bu gün yaptığı açıklamalar da oldukça yerinde idi.
Toplumu potansiyel salgına karşı salgın başlamadan uyarmak ve gerekli önlemleri almak potansiyel salgının yayılım hızını ve büyüklüğünü azaltabilir.
Salgının kontrol altına alınmasında Japonya iyi bir örnek. Çinden sonra İlk yayılan ülkelerden birisi olmasına rağmen toplam hasta sayısı diğer ülkelerin oldukça altında. İtalya ya da İran'da ilk vaka tespiti Japonya'ya göre çok daha yeni olmasına rağmen bu ülkelerdeki vaka sayısı Japonya'daki vaka sayısından çok çok yüksek seviyelere hızla ulaştı.
Japonya bizim için salgının yayılım hızının ve büyüklüğünün düşük tutulabileceği konusunda iyi bir örnek.
Güney Kore ise ölüm oranlarının düşüklüğü konusunda iyi bir örnek.
Bu örneklerin ilgili kurumlarca da incelendiğini düşünüyorum.

POTANSİYEL SALGIN DURUMUNDA YAPILACAKLAR
Resmi Kurumların yapacağı konular  (bu yazının kapsamı dışındadır)
Bireysel Olarak yapılacaklar
Bunu 3 made ile özetleyebilirim.
SORUMLULUK,
TEMİZLİK,
DİRENÇ
1) SORUMLULUK Her birey hem kendisi hem de toplumu için sorumluk içinde davranmalıdır.  Üzerine düşen görevleri itina ile yerine getirmelidir. Örneğin bakanlık gerekli olmadıkça yurt dışı seyahati yapmayın diye bir uyarıda bulunduysa buna itina gösterip yurt dışı programlarını iptal etmeli. 
Her bir hasta kişi (özellikle Tanı konulmamış Covid enfekte kişi) toplumda yayılma için bir odak noktası olacaktır. Bu kişi sayısının olabildiğince düşük tutulması gerekir. Bu nedenle bakanlığın ya da bilim kurulunun önerileri dikkatle takip edilmeli ve uyulmalıdır.
Ayrıca toplum psikolojisini bozacak panik havası oluşturacak sosyal medya paylaşımları yapmamak ya da bunları yaymak gerekir.
Bilgi kirliliği oluşturmamaya özen göstermek gerekir.
Her kişi ve kurum sorumluluklarını yeterince iyi yerine getirse toplumun salgını düşük bir hasarla atlatma şansı artacaktır (Japonya örneği)
2) TEMİZLİK Virüs bildiğim kadarıyla dış ortamda 8 gün canlı kalabiliyor. Dolayısıyla tanı konulmamış enfekte kişiden bulaşan bir virüs uzunca bir süre çevre için tehdit oluşturmakta. Salgın oluşursa virüs ile temas etme ihtimali çok yüksek. Bu nedenle temizlik özellikle ellerin iyi yıkanması virüsün hastalık yapacak dokulara ulaşmasını engelleyebilir.

3) DİRENÇ Genel vücut direncini yüksek tutmak. Bu sağlıklı yaşam için yapılması gerekenleri sıralamak anlamına geliyor
sıralayalım
- Düzenli egzersiz yapmak
- Dengeli beslenmek
- İyi uyumak
- Aşırı yorgunluktan ve stresten kaçınmak
- Vücut dengesini bozacak soğuk ya da sıcağa maruz kalmamak

SOLUNUM YOLU HASTALIKLARINDAN KORUNMANIN YOLLARI / KoronaVirüs'ten Korunmanın yollarına dair

      Sevgili Kalbimi Koruyorum Rehber Kitap okuru, bu kitabın 95. sayfasında "Soğuk Algınlığı ve Solunum Yolu Hastalıklarından Korunmanın Yolları" başlıklı bir bölüm var.  Bu bölümü özellikle gribal enfeksiyonların oluşturabileceği zararlardan korunulması için okuyucu ve kalbimi koruyorum üyelerini bilgilendirmek üzere yazmıştım. İleri görüşlü bir konu başlığı olduğunu bu günlerde daha iyi hissediyorum.
       Günümüzde önemli bir sorun halini alan COVID-19 ( korona  virüs ) enfeksiyonundan korunmak için de aynı prensiplerin faydalı olduğunu düşünüyorum. Kitap okurlarının bu bölümü tekrar ve dikkatli bir biçimde okumasını öneriyorum.
       Kitapta detaylarını okuyacağınız üzere kısaca değinecek olursam, temel olarak enfeksiyon oluşturacak virüsten korunmak için hijyen kuralları ( başta el yıkama) ve vücut direncini güçlü kılacak noktalara değinilmektedir

CORONAVIRUS nCoV 2019 (2. yazı) - 3 Şubat 2020 vaka sayıları -

Koronavirüs (Coronavirus) ile ilgili bir süredir takip ettiğim grafiğin güncel olanını aşağıda paylaşıyorum. Bu grafikte 20 ocak 2020'den beri vaka sayıları var. Son kaynak yine bloomberg sitesi.
Bu grafik  Çin için vaka sayısındaki artış kontrol edilebilmiş değil hatta son iki günde vaka artış hızı yükselmiş durumda.
Çin virüs yayılımını kontrol etmeye çalışıyor ancak bir noktada başarılı olunamıyor. 20 ocaktan bu yana 2 hafta geçti ancak 2. hafta itibari ile vaka sayısı artışı bir önceki güne göre tekrar % 20'lerin üzerine çıkmış durumda. Yaklaşık 5 günde vaka sayısı ikiye katlanıyor.
Dünyada artış hızı son 3 günde bir önceki güne göre % 10'ların altına inmiş durumda.

2019-nCoV Coronavirus

Bu blogg'un temel amacı kalp sağlığı ile ilgili bilgilerimi paylaşmak. Bunun da önemli bir kısmı kalp sağlığını koruyucu bilgiler oluşturuyor. Bir süreliğine bu Blogg'un temel konusu dışına çıkıp Coronavirüs ile ilgili edindiğim bilgileri burada paylaşmaya çalışacağım.

Temel korunma yöntemleri ne olabilir ?   
   Sağlığı korumak bütüncül sağlık bakış açısı ile birlikte enfeksiyon hastalıklarından da korunmayı da kapsıyor. Bu konuda yapılabilecekler bazen sınırlı olabiliyor. Günümüzde yaşanan Coronavirus salgınında olduğu gibi. Hızla yayılan bu virüs insan sağlığı için ciddi tehdit oluşturuyor. Henüz etken virüsün özellikleri net bilinmediği için korunma yolları da netlik içermiyor. Aşısı yok, özel bir antiviral tedavisi yok (henüz).
Bilindiği kadarıyla damlacık enfeksiyonu ile bulaşıyor. Damlacık enfeksiyonu ile bulaşan tüm viral hastalıklarda elleri yıkamak ve yakın temastan uzak kalmak en temel korunma yöntemi. Bu basit temel konu dışında beden sağlığımızın olabildiğince güçlü tutulması yine önemli bir koruyuculuk noktası olacaktır. Yani yeterince iyi beslenmek, hasta olunmayan dönemler için düzenli egzersiz, iyi uyku, yeterli sıvı alımı vücut direncini güçlü tutacaktır. Ancak böyle bir viral hastalıktan korunma temelde ülke ve dünya çapında uygulanacak halk sağlığı  önlemleri ile mümkün olabilecektir.

 Coronavirüs yayılım hızı 
1 şubat itibari ile Çin ana kara ve Çin hariç dünya ülkelerindeki yayılım hızını karşılaştırdığım grafikler (kaynaklar 1 şubat için https://www.bloomberg.com/graphics/2020-wuhan-novel-coronavirus-outbreak/ )   
 31 ocak verisine net ulaşamadım 1 şubat ve 30 ocak rakamlarının ortalamasını aldım)30 ocağa kadarki (https://gisanddata.maps.arcgis.com/apps/opsdashboard/index.html#/bda7594740fd40299423467b48e9ecf6=

30 ocak 2020'ye kadar olan grafik ise aşağıdaki gibi 

Dünyadaki yayılım hızı Çin'dekinden farklı değil sadece Dünyada vaka sayısı Çin hariç tutulunca oldukça az. Son iki gün için vaka artış oranı Çin'de % 18 iken Çin hariç Dünya'da %25. Dünya'daki durum Çin'in Aralık 2019'da ilk vakalar tanımlandığındaki durumu gibi bir şey olabilir. Artış hızı böyle devam ederse Tüm dünya Çin'in yaşadığı zorlukları yaşayabilir. 

Virüsün ölümcüllük oranı net değil. Şimdilik dünyada Coronavirüs'e bağlı olduğu bilinen 259 vakanın tamamı Çin sınırları içinde bildirilmiş vakalar. Taburcu olan hasta sayısı ise 243. Hala sonuçlanma noktasında ölüm iyileşme oranından daha yüksek . Son iki gün için ölüm sayısındaki artış % 18 Bu Çin'deki son iki gün vaka artış oranı ile aynı. Rakamlar henüz net olmamakla birlikte bu virusün ölümcüllük oranının yüksek ama hastalık başlama ve ölümle sonuçlanma süresinin uzun olduğu anlamına geliyor olabilir. Daha net bilgiler bilim insanlarının araştırmaları sonucunda ortaya çıkacaktır. Şu an için tüm dünyanın bu konuyu en ön plana alması gerektiği açıktır. 

Bu nedenle hızlı bir şekilde en etkin önlemlerin alınması gerekir. Tüm ülkelerin işbirliği içinde çalışması tüm kamu kuruluşlarının etkin hızlı ve şeffaf bir çalışma prensibinde olmaları gerekir. Bilgiyi hızlı ve net paylaşıp komplo teorileri oluşturmaktan hoşlanan kişilere fırsat verilmemesinde fayda var. Bilgi kaynağının her zaman güvenilir kamu kurumları, üniversiteler ya da diğer köklü araştırma şirketleri olmasında fayda var.