SALGIN MATEMATİĞİ ÜZERİNE BİR DENEME YAZISI, SALGIN ODAKLARI TEORİK YAYILIM HIZI ÖNLEM YÖNTEMİ

 Korona virüs salgını maalesef hızlı bir şekilde ülkemizde yayılıyor. Tüm dünyada yapılan ortak hata sadece hasta enfekte kişileri tespit ve tedaviye yönelinmesi.  Güney Kore gibi taşıyıcı semptomsuz kişileri tespit etmeye yönelik yaklaşımlarda geliştiren ülkeler var. Bu ülkeler salgını daha iyi yavaşlatabiliyorlar. İtalya'nın bir kasabasında yapılan V0 çalışmasında kasabadaki tüm insanlar taranıyor ve % 70 oranında asemptomatik taşıyıcı saptanıyor. Bu kasabada salgın tamamen durdurulmuş durumda.
Bizde de tedavi ile birlikte eş zamanlı olarak toplum taraması yapılması odak yayılımların olduğu yerleşim yerleri tespit edilip izolasyonları sağlanmalı bu odak bölgelerdeki vakaların tamamını tespit edip hasta olmayan kişilerden uzaklaştırılması . Hasta kişilerin izolasyon altında iyileşmelerinin sağlanması gerekir.

SALGIN ODAĞI
Benim hesaplama ortalama bir kişinin t1 zamanda 4 kişiyi enfekte edeceği varsayımı üzerine.
Tanımlar:
V0 odağı başlatan kişi
UID (Undefined infekte person) TKİK (tanı konulmamış infekte kişi)
t zaman: enfekti bir kişinin en yakın çevresini enfekte edebileceği minimum süre
t1: V0 kişinin en yakın çevresini enfekte edebileceği minimum süre
t2 zaman ise V1 kişilerin en yakın çevresini enfekte edebileceği ya da V0 kişinin ikincil çevresini enfekte edeceği süre.
t zamanları bu mantık ile artıyor.

şekil 1 Odakların oluşumunu gösteriyor t 4 zamana kadar. Her t zaman artışında yeni vakalar eklenerek odak büyüyor.

Şekil 2 ) 14 günlük bir odak
Burada 14 gün boyunca hiç müdahele edilmemiş eşit etkilişim varsayımı ile bir odağın büyümesi şematize ediliyor. Yanda da yeni vaka ve toplam vaka artış grafiği mevcut .

Şekil 3) Kilim deseni Renklendirilmiş 14 günlük odak.
Her t zaman ayrı renklere boyanınca böyle bir desen oluşuyor. Burada önemli olan nokta odak içinde bireysel bir  ya da bir kaç kişinin tespit edilmesi karantinaya alınması ya da hastalık nedeniyle vefat etmesi sonucu değiştirmeyecektir. Çevresel etkileşim ve dışa doğru böyüme bu evrenin dışındaki nüfusa doğru ilerleyecektir.
Müdahele edilmez ise odaklar genişleyecek yeni odaklar oluşacaktır.
Şekil 4) kontrolsüz eş zamanlı bir çok odağın olduğu salgın
Bu büyük bir kilim oluşturyor. Herbiri aktif odak bu durumda salgının sonuçları ile baş etmek çok zor.
Yapılması gereken

Şekil 5) Çevrelenmiş. Dış evrenden izole edilmiş odak.
Burada salgın oluştaran bir bölge güvenli sınırlar içerisinde çevreleniyor.
Çevrelenen odak içerisinde enfekte ve enfekte olmayan kişiler var. Hızlı bir şekilde odak içindeki enfekte olmayan kişilerin tespiti tam izolasyonu aynı tamanda kesin enfekte olan kişilerin saptanması ve karantina sürece başlatıyor. Olası hastaların kesin sonuçlarına ulaşılıyor. Son olası enfekte hastanın kesin enfekte olduğu gün ve bu kişinin tam karantina sürecinden sonra 20 gün bekleniyor dış çevre izolasyonu kaldırılıyor. Dış çevrede başka odaklar var ise bu kez Bu söndürülmüş odak dış çevreden korunması için koruma kalkanına alınıyor.
 Mutlaka toplum içinde odakları saptayıcı davranmak gerekir. Toplum içinde var olak UID (TKİK Tanı konulmamış infekte kişilerin) tespitini sağlamak gerekir.
İzolasyonu belirsiz sınırsız ve kişilerin kararına bırakmak yeterli olmayacaktır. Sokağa çıkma yasakları bile bu konuda yeterli olmuyor. Odak bölgelerin tespit edilip o odağın söndürülmesine çalışılmasının halk sağlı açısından büyük faydası olacağını düşünüyorum.